Better in & Better Out: gericht op betere voorbereiding en herstel oncologische patienten

K. Beelen, internist-oncoloog
J.W. Dekker, GE-Chirurg
E. de Graaf, verpleegkundig specialist
W. v.d. Bos, fysiotherapeut
M. Brijs projectleider

Inleiding

Reinier de Graaf Ziekenhuis is het oudste ziekenhuis van Nederland en levert al eeuwen zorg aan de inwoners van Delft en omgeving. Het is een topklinisch ziekenhuis met onder andere Oncologie als speerpunt.

Reinier de Graaf Ziekenhuis is het oudste ziekenhuis van Nederland en levert al eeuwen zorg aan de inwoners van Delft en omgeving. Het is een topklinisch ziekenhuis met onder andere Oncologie als speerpunt. In 2014-2016 werd het kwaliteitsverbeterproject Darmkankerpatiënten van 75 jaar en ouder uitgevoerd in het Reinier. Bij de evaluatie hiervan lijken patiënten te profiteren van een prehabilitatietraject (optimaliseren conditie en voeding) voorafgaande aan de chirurgische behandeling.

Uit de literatuur is bekend dat verminderde spierkracht en verminderde activiteit bij de behandeling leidt tot langere opnames meer sterfte (Dronkers et al., 2013). Bovendien blijkt dat bewegen tijdens chemotherapeutische behandeling leidt tot minder misselijkheid, lagere dosisreductie chemotherapie, minder afname van uithoudingsvermogen en betere terugkeer naar werk(Van Waart et al., 2015).

Het verbeteren van de lichamelijke conditie kan de opnameduur verminderen en het aantal complicaties en sterfgevallen reduceren. Meer onderzoek is onontbeerlijk om dit wetenschappelijk te bevestigen.

Het project Better in & Better out richt zich op een betere voorbereiding en herstel van oncologische patiënten die een grote buikoperatie moeten ondergaan.

Aanleiding

De lichamelijke en geestelijke gezondheid van patiënten die een behandeling tegen kanker moeten ondergaan kan tijdens het behandeltraject achteruitgaan. Een te grote lichamelijketerugval ná de operatie kan worden voorkomen door deze groep patiënten vóór de operatie een individueel trainingsprogramma te laten volgen. Met een ‘op maat’ trainingsprogramma, opgesteld door gespecialiseerde fysiotherapeuten is het streven om de uitkomsten van behandeling te verbeteren. Het trainingsprogramma zal zoveel mogelijk dicht bij huis worden uitgevoerd, om de drempel en belasting voor de patiënt zo laag mogelijk te houden. Door patiënten ‘zo fit mogelijk’ te maken voor de operatie (prehabilitatie) en na de operatie zo fit mogelijk te houden (revalidatie), kunnen ze zo snel mogelijk weer op het oude niveau van functioneren terugkeren. De prehabilitatie zal plaatsvinden vóór de operatie en zo nodig tijdens de chemotherapie en radiotherapie voorafgaande aan die operatie.

Voor de beste ondersteunende zorg tijdens een intensief behandeltraject is een nauwe samenwerking nodig tussen fysiotherapeuten in het ziekenhuis (2delijn), oncologen, verpleegkundig specialisten, chirurgen en de regionale fysiotherapeuten (1stelijn). Deze nauwe samenwerking met de regionale fysiotherapeuten is een waardevolle schakel. De drempel om intensieve fysiotherapie te volgen wordt op deze manier voor de patiënt zo klein mogelijk gemaakt. Optimale oncologischefysiotherapie ‘op maat’ en ‘naast de deur’!

 

Projectplan

Omschrijving

Per 1 november 2018 bieden wij alle patiënten van 50 jaar en ouder met slokdarmcarcinoom, pancreas-carcinoom en colorectaalcarcinoom (CRC) een training op maat ter optimalisatie van de fysieke gesteldheid rondom grote buikoperaties.

Tijdens de preoperatieve fase krijgen patiënten een oncologische screening in de 2delijn aangeboden. Hieruit volgt een individueel trainingsprogramma en zo nodig een verwijzing naar een toegewijde fysiotherapeut, in de regio, dicht bij huis. Op dit moment is het echter niet mogelijk om de patiënt direct in het ziekenhuis een multidisciplinaire screening aan te bieden en heeft het ziekenhuis niet de middelen om deze innovatie te realiseren. Bovendien zitten de kosten voor fysiotherapie in de eerste lijn niet in de basisverzekering, wat voor sommige patiënten een te hoge drempel is om te trainen.

Met fittere patiënten, kortere opnames en een snellere start van gerichte revalidatie verwachten we minder complicaties, ziekenhuis gerelateerde infecties en een sneller herstel van de patiënt. De winst van een korte ligduur kan het ziekenhuis dan vertalen naar het structureel financieren van de screeningstaak van de fysiotherapeut voor deze groep patiënten.

 

Plan van aanpak

Trainingsprogramma op maat:

  • Screening door fysiotherapeut in het ziekenhuis:
  • Beoordeelt fitheid van de patiënt (specifieke testen)
  • Geeft advies op maat geven over de te volgen training bij de fysiotherapie dicht bij huis, danwel het continueren van eigen lichamelijke activiteiten (prehabilitatie)
  • Voor de operatie opnieuw screening door de fysiotherapeut van de fysieke toestand, ter evaluatie van de gevolgde training
  • Fysiotherapie tijdens opname in het ziekenhuis; perioperatieve ademhalingsoefeningen en postoperatieve mobilisatie.
  • Bij ontslag; trainen in eigen regio om de conditie te optimaliseren (posthabilitatie).
  • Vervolgtesten op 3 maanden, 6 maanden en 12 maanden, zoveel mogelijk synchroon aan de follow up bij de specialist.

Uitkomstmaten:

  • Kwaliteit van leven
  • Bewegend functioneren
  • Fysieke gesteldheid na 3, 6, 12 maanden
  • Proces indicatoren (o.a. opname duur, heropnames, zorgvraag in het natraject)
  • Patient Reported ExperienceMeasures (PREMs)

Doelstelling van het project

Optimalisatie van de fysieke conditie van een patiënt die een oncologische behandeling (chirurgie) moet ondergaan door middel van screening in de tweede lijn en training in de eerste lijn met als doel de kwaliteit van leven en herstelproces van de patiënt te verbeteren. Op deze manier zal een patiënt na de behandeling eerder terugkeren op het oude niveau van functioneren.

Om dit resultaat te halen kent het project de volgende deelresultaten (op hoofdlijnen)

  • Eisen van artsen, verpleegkundig specialisten, paramedische dienst zijn geïnventariseerd.
  • Huidige protocollen en gestandaardiseerde screening en postoperatieve begeleiding zijn op basis van handknijpkracht, LASA Physical Activity Questionaire, en de Anaerobekracht en de lastmeter afgestemd met fysiotherapeuten uit de 1ste Data worden geregistreerd door datamanager
  • De werkprocessen rondom de gestandaardiseerde screening zijn afgestemd tussen specialisten, paramedici en fysiotherapeuten eerste en tweede lijn binnen onze regio.
  • De patiënten woonachtig in Delft en omstreken worden verwezen naar fysiotherapeuten de eerste lijn via de FEL
  • Communicatie en overdracht tussen de patiënt het RdGG en fysiotherapeuten uit de 1stelijn
  • Regie ligt bij de patiënt, waarbij de ondersteuning vanuit het ziekenhuis verwacht kan worden
  • Analyseren van uitkomsten (zie hierboven)

 

Doelen voor patiënt

  • Zo fit mogelijk aan de start van behandeling verschijnen (dmv prehabilitatietraject)
  • Zo min mogelijk bijwerkingen en verlies aan conditie tijdens behandeltraject
  • Beter en sneller herstellen na behandeltraject
  • Minder restverschijnselen
  • Betere kwaliteit van leven tijdens en na het behandeltraject

 

Doelgroep

Alle patiënten van 50 jaar of ouder met:

  • Slokdarmkanker, alvleesklierkanker of dikke darmkanker
  • Die in aanmerking komen voor een operatieve behandeling

 

Naar verwachting ongeveer 200 patiënten per jaar

Onze samenwerkingspartners

  • Westlandse Sociale kaart; onderdeel van te bouwen netwerk
  • Nabehandeltraject en eventueel revalidatie traject;
  • Medische psychologie in de eerste lijn
  • Bedrijfsarts met oncologische expertise