Sneller duidelijkheid bij verdenking op alvleesklierkanker

Het verder verbeteren van de opbrengst van endo-echogeleide pancreaspuncties in een multidisciplinair team.

Achtergrond:
Kanker van de alvleesklier is een verschrikkelijke rotziekte. Op het moment dat deze ziekte wordt vastgesteld is er slechts bij 1 op de 5 patiënten kans op genezing door een van de meest ingrijpende buikoperaties (een zogenaamde pancreaskopresectie volgens Whipple) te verrichten. Van de patiënten die met succes deze operatie ondergaan is 1 op de 5 na vijf jaar nog in leven. De gemiddelde overleving van patiënten met alvleesklierkanker is 4-6 maanden.

Van de patiënten die een operatie ondergaan vanwege een verdenking op kanker van de alvleesklier blijkt 6-10% uiteindelijk geen kanker te hebben. Dat wil zeggen dat bij onderzoek van het met de operatie verwijderde deel van de alvleesklier achteraf blijkt dat de tumor die op de scan werd gezien geen kanker was maar bijvoorbeeld een ontsteking.

Endoechografie (onderzoek met een echo-apparaatje dat op een endoscoop is gemonteerd vanuit de maag of de dunne darm) is een zeer gevoelig onderzoek dat gebruikt wordt om alvleesklierafwijkingen zo goed mogelijk af te beelden. Deze techniek maakt het ook mogelijk om met een zogenaamd naaldbiopt vanuit de endo-echoscoop weefsel te verkrijgen dat onder de microscoop onderzocht kan worden. De opbrengst van zo’n punctie leidt niet in 100% van de gevallen tot een diagnose. Soms is het nodig om een tweede of zelfs een derde endo-echo met punctie te verrichten voordat een diagnose kan worden gesteld. De afgelopen jaren hebben we in deze regio (Delft, Dordrecht, Rotterdam) aangetoond dat je door intensief samen te werken de kwaliteit en opbrengst van een endo-echo procedure flink kan verbeteren. Voorheen leverde een endo-echo met punctie bij 1 op de 5 patiënten onvoldoende duidelijkheid, nu is dat bij 1 op de 20 patiënten nog het geval.

De opbrengst van een endo-echogeleide punctie van een afwijking in de alvleesklier verdacht voor kanker van de alvleesklier wordt steeds belangrijker omdat er in de (nabije) toekomst  gebruik gemaakt gaat worden van zogenaamde “personalized medicine” bij de keuze voor een behandeling. Dit betekent dat er tumorweefsel wordt verkregen met een endo-echogeleide punctie en dat dit in het laboratorium onderzocht wordt om te bepalen met welke (chemotherapeutische) medicijnen deze patiënt het beste behandeld kan worden. Bij patiënten waarbij beoordelen van het met een punctie verkregen materiaal onvoldoende duidelijkheid geeft wordt sinds dit jaar genetisch onderzoek op het materiaal gedaan. In een deel van de gevallen levert dit alsnog de gewenste duidelijkheid op zonder nieuwe, voor de patiënt belastende, endo-echografie procedure.

Vanuit het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft zijn wij sinds 2014 bezig om de kwaliteit en opbrengst van endo-echogeleide pancreaspuncties in verschillende ziekenhuizen in de regio te verbeteren. Deelnemende ziekenhuizen zijn het Albert Schweitzer Ziekenhuis Dordrecht, IJsselland Ziekenhuis Capelle, Sint Franciscus Ziekenhuis Rotterdam, Ikazia Ziekenhuis Rotterdam, Maasstad Ziekenhuis Rotterdam en het ErasmusMC in Rotterdam. Inmiddels is er ook van buiten  de regio belangstelling  voor onze aanpak en hopen we onze groep het komende jaar te kunnen gaan uitbreiden.

Behaalde resultaten 2014-2017
Door intensief samen te werken in de regio zijn de resultaten van endo-echografie en endo-echogeleide puncties van de alvleesklier fors verbeterd:

In 95% van de gevallen wordt er met een punctie voldoende materiaal verkregen voor een diagnose, terwijl dat voorheen slechts in 80% van de gevallen zo was. De diagnostische accuratesse is daarnaast gestegen van 58% naar 74% en ook de sensitiviteit is toegenomen tot 84%. Deze resultaten zullen medio 2018 in een medisch wetenschappelijk tijdschrift worden gepubliceerd. Eerdere ondersteuning (2017) van Team Westland is hiervoor van groot belang geweest.

Omschrijving van het plan en doelstelling van het project
Het verder opzetten en uitbreiden van onze registratie van alle endo-echogeleide puncties van de alvleesklier met als doel de kwaliteit en opbrengst van endo-echogeleide pancreaspuncties te blijven verbeteren. De belangrijkste redenen om dit te doen zijn:

  1. Voor de patiënt zo snel mogelijk (en met zo min mogelijk belastend (vervelend) onderzoek) een duidelijke diagnose stellen.
  2. Hoge kwaliteit tumorweefsel verkrijgen dat (in de toekomst) gebruikt kan worden om in het laboratorium uit te zoeken welk type behandeling ( bv chemotherapie of radiotherapie) het meest geschikt is.

Waarom is uw project van belang?
Uit ons eigen onderzoek is gebleken dat er best grote verschillen bestaan tussen de verschillende ziekenhuizen wat betreft de technieken die men gebruikt , maar ook wat betreft kwaliteit en opbrengst van endoechografie. We hebben aangetoond dat door intensieve samenwerking deze verschillen kleiner worden en de kwaliteit en opbrengst in alle ziekenhuizen duidelijk beter wordt. Hoe meer ziekenhuizen er gaan meedoen met ons initiatief hoe beter de kwaliteit en opbrengst wordt en hoe meer patiënten daarvan kunnen profiteren.

Doelgroep(en)
Alle patiënten met een afwijking in de alvleesklier die verdacht is voor een maligniteit.

Looptijd
September 2018-september 2021

Samenwerkingspartners
Albert Schweitzer Ziekenhuis Dordrecht, IJsselland Ziekenhuis Capelle, Sint Franciscus Ziekenhuis Rotterdam, Ikazia Ziekenhuis Rotterdam, Maasstad Ziekenhuis Rotterdam en het ErasmusMC in Rotterdam. DPCG (Dutch Pancreatic Cancer Group)

Plannen:

  1. Korte termijn:
  • Start van een arts-onderzoeker voor een periode van 3 jaar
  • Jaarlijkse scholing teams van MDL-artsen, laboranten, endoscopie verpleegkundigen en MDL-artsen in teamverband gedurende deze 3 jaar.
  • Doorgaan met de huidige registratie van pancreaspuncties in regionale ziekenhuizen en het daarnaast starten van onderzoek gericht op het verder verbeteren van de resultaten.
  1. Langere termijn(dwz over 1-2 jaar)
  • Het definiëren van een zgn “best practice”: welke strategie, welke combinatie van technieken leidt tot de best mogelijke resultaten.
  • Het uitbreiden van de regionale registratie naar landelijk